ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ’ਚ 3500 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਵਧੇ ਭਾਅ, ਮਿੱਟੀ-ਕੋਲਾ ਤੇ ਲੇਬਰ ਦੀ ਕਮੀ ਨੇ ਵਧਾਈ ਭੱਠਾ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ
ਜਲੰਧਰ:TLT NEWS/ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾਉਣਾ ਲਗਾਤਾਰ ਮਹਿੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਵਾਧੇ ਨੇ ਮਕਾਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਬਜਟ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭੱਠਾ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤ ਉਸਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵੀ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਭੱਠਾ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਕੋਲੇ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਇੱਟਾਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੋਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ।
ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਲਾਗਤ
ਲਾਲ ਇੱਟਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਢੁੱਕਵੀਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕ ਉੱਚੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਘਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਣਾਉਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਵਧੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤਮਾਲਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਕੌਮੀ ਮਾਰਗ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ।
ਜਲੰਧਰ ਨੇੜੇ ਕਾਲਾ ਸੰਘਿਆਂ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਡੇਢ-ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਫੁੱਟ ਡੂੰਘੀ ਮਿੱਟੀ ਲਗਭਗ 1.5 ਤੋਂ 2 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕਰੀਬ 3.5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ।
ਕਿਸਾਨ ਵੀ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਉਪਰਲੀ ਤਹਿ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਮਿੱਟੀ ਪੁਟਵਾਉਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਭੱਠਾ ਮਾਲਕਾਂ ਲਈ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਹੋਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੋਲਾ ਤੇ ਲੇਬਰ ਵੀ ਬਣੇ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਲਾਤਾਂ, ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੇ ਵਧੇ ਖਰਚੇ ਦਾ ਅਸਰ ਕੋਲੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਪਿਆ ਹੈ। ਭੱਠਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲਾ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਗਤ ਵਧ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਨੇ ਭੱਠਾ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ 1000 ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਲੋਡਿੰਗ-ਅਨਲੋਡਿੰਗ ਲਈ 200 ਤੋਂ 250 ਰੁਪਏ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਲੇਬਰ ਹੁਣ 400 ਤੋਂ 500 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਮੰਗ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੇ।
ਮਾਝੇ ਦੇ ਭੱਠਾ ਉਦਯੋਗ ’ਤੇ ਵੱਡਾ ਅਸਰ
ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਝਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਵਧਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਖਾਸਾ ਅਸਰ ਮਾਝੇ ਦੇ ਭੱਠਾ ਉਦਯੋਗ ’ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੋਗਾ ਅਤੇ ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਇਲਾਕੇ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕੇਂਦਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਬਟਾਲਾ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਪਠਾਨਕੋਟ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੱਕ ਇੱਟਾਂ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਲੰਮੀ ਦੂਰੀ ਕਾਰਨ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦਾ ਖਰਚਾ ਵੀ ਇੱਟ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ 3500 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਵਾਧਾ
ਇਸ ਸਮੇਂ ਜਲੰਧਰ, ਮੋਹਾਲੀ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਇੱਟ ਦਾ ਭਾਅ 11,000 ਤੋਂ 11,500 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਭਾਅ ਲਗਭਗ 7,000 ਤੋਂ 7,500 ਰੁਪਏ ਸੀ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਭਾਅ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 3,500 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਟ ਕਰੀਬ 20 ਫੀਸਦੀ ਸਸਤੀ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕੰਕਰੀਟ ਬਲਾਕ ਬਣ ਰਹੇ ਬਦਲ
ਇੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਸ਼ੀਨ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਕੰਕਰੀਟ ਅਤੇ ਸੀਮੈਂਟ ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਅਤੇ ਬਲਾਕ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਉਭਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਬੁਢਿਆਣਾ ਨੇੜੇ ਕੰਕਰੀਟ ਇੱਟਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੇ ਮਾਲਕ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਲਗਭਗ 7-8 ਵੱਡੇ ਪਲਾਂਟ ਹੀ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਲ ਇੱਟ ਕਰੀਬ 11,000 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੰਕਰੀਟ ਇੱਟ ਕਰੀਬ 9,500 ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਮਿਆਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਚਿਣਾਈ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਲੱਸਤਰ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰੇਤਾ, ਸੀਮੈਂਟ ਅਤੇ ਲੇਬਰ ਦੀ ਵੀ ਬੱਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਆਮ ਆਦਮੀ ਦਾ ਮਕਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਬਜਟ ਵਿਗੜਿਆ
ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਨਵੀਆਂ ਕਲੋਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਅਤੇ EDC ਚਾਰਜਿਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਇੱਟ, ਸੀਮੈਂਟ ਅਤੇ ਲੇਬਰ ਮਹਿੰਗੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਕਾਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਉਸਾਰੀ ਲਾਗਤ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਕੰਕਰੀਟ ਬਲਾਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਲਈ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾਉਣਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਫਿਲਹਾਲ ਮਿੱਟੀ, ਕੋਲੇ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਲਾਗਤ ਨੇ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਭਾਅ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਮਕਾਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਆਮ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਜੇਬ ’ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।